انسان کامل معصوم واجد سه عنصر اصیل وبی
همتای امکانی است که در قلمرو خلقت مانند ندارند ؛وآن عناصر سه گانه همانا معلوم
،علم و معلم است ،یعنی معلوم انسان کامل معصومی چونان حسین ابن علی (ع) وعلم ویژه
او و معلم اصیل آن ، سه عنصر مخصوصند که برای غیر جامع جهان کبیر وصغیر و واجد ملک
وملکوت و صاحب ناسوت وجبروت امکانی (نه وجوبی ) ،میسور نیست . (جوادی آملی -کوثر
کربلا - ص 23 )
حضرت امام خمینی (رحمة الله علیه ) در نص النصوص در مورد انسان
کامل می فرمایند :چون انسان كامل صاحب ولايت مطلقه است, لازم است
در اينجا ولايت مطلقه توضيح داده شود.ولايت به معناي قرب به حق
سبحانه وتعالي است. بالاترين درجه قرب به حق, ولايت باطني انسان
كامل است. سيدحيدر آملي فرموده: (ولايت كمال اخير حقيقي انسان
است) گويا اگر به تعبير منطقي توجه شود ولايت همچون فصل اخير انسان
است كه انسانيت انسان به اوست, و كامل بودن انسان كامل نيز به ولايت
است.
ولايت به عامه و خاصه تقسيم مي شود. ولايت عامه همان است كه در
آیه شريفه (اللّه ولي الذين آمنوا) عنوان شده است و ولايت خاصه همان
فناء في اللّه ذاتاً وصفةً وقولاً است و به كسي وليّ خدا گفته مي شود كه
فاني في اللّه و قائم باللّه باشد و متحقق به اسماي الهي باشد.
روح محمدي ـ صلي اللّه عليه وآله ـ مظهر اسم جامع (اللّه) است و خليفه اوست كه همه موجودات را به كمال لايقشان مي رساند. پس او ازلاً
و ابداً خليفة اللّه بر عالمين است. اين روح محمدي بايد تمام صفات الهي
غير از وجوب ذاتي را داشته باشد و چنين خليفه اي عبد خدا و رب عالم
است.ولايت به عامه و خاصه تقسيم مي شود و ولايت خاصه به ولايت
مطلقه و مقيده تقسيم مي گردد. سيدحيدر مي فرمايد: (نبوت عبارت از
قبول نفس قدسي است حقايق
معلومات و معقولات را از جوهر عقل كلي, و رسالت عبارت از تبليغ آن
معلومات و معقولات است به مستحقين آنها, و اين دو تلازمي ندارند, مثلاً
ممكن است يك نفسي آنها را قبول بنمايد, اما عذري پيش آيد كه نتواند
تبليغ كند و چنين شخصي نبيّ است نه رسول و به همين جهت تعداد اولوا
العزم اندك است.
ولايت به معناي تصرف در خلق بالحق است آن گونه كه مأمور به آن
می باشد, و اين تصرف تصرف باطني و الهامي است نه با وحي, پس در
واقع ولايت همان باطن نبوت است, ظاهر نبوت تصرف در خلق است به
اجرای احكام شرعي و اظهار اخبار و حقايق الهي بر آنان. پس رسول و
نبی تصرف ظاهري و بر اساس شريعت در مردم دارند, اما وليّ خدا
تصرفش به
حسب باطن و حقيقت است و لذا ولايت مهمتر از نبوت است گرچه نبي
اكرم ـ صلي اللّه عليه وآله ـ صاحب ولايت نيز هست). وي در جاي ديگر
علت احتياج امام به رسول و عدم برتري امام بر رسول را بيان كرده است
(نص النصوص -ص 167- 168 )
